چرا با خشک‌مغزان بحث نکنيم؟

چند ماه پيش پوپک به من يک کتاب هديه داد به نام «چگونه با بنيادگرايان بحث کنيم، بدون اينکه ديوانه شويم؟» (Wie man mit Fundamentalisten diskutiert, ohne den Verstand zu verlieren نوشتهء Hubert Schleichert). تصور من اين بود که متن کتاب هم مثل عنوانش تا حدی جنبهء طنز داره، اما بر خلاف انتظارم يک کتاب کاملاً جدی و فلسفی بود و در عين حال جالب. فقط توصيه‌های عمليش يه خرده کم بود و زياد در مباحث تئوريک غرق شده بود. من به هر حال با محتوای تيتر کتاب مخالفم. روش مناسب برای بحث با چنين اشخاصی اصلاً از بيخ و بن وجود نداره. بعد از تجربه‌های فراوانی که در دهن‌به‌دهن شدن با اينجور آدمها در طول زندگيم داشته‌ام و طی اين چندروزه در همين وبلاگ تکرار شده‌اند، برای هميشه تنبيه شدم و فهميدم اگر سلامت اعصابم و ارزش وقتم برام مهمه، ديگه نبايد از اين کارها بکنم. اينجوری شد که تصميم گرفتم نتيجهء اين تجربه‌هام رو با شما قسمت کنم و من هم به مبتلايان عارضهء پند و اندرز بپيوندم. از قرار معلوم نصيحت کردن نه خرج داره، نه صلاحيت ميخواد، نه ربط خاصی به پيشينهء نويسنده داره، نه احتياج به منبع هست. خوب مگه من از ناصحان ديگه چی کم دارم؟ ها؟ نه، واقعاً؟

نصيحت من اينه: با آدمهای خشک‌مغز جر و بحث نکنيد.

در دنباله برای اثبات صحت اندرزم به شما ۵ دليل ارائه ميکنم، ۵ استدلال برای حذر از جر و بحث با متعصبان، بنيادگرايان و چماق‌داران از نوع مسلمان و مسيحی و يهودی و کمونيست و نژادپرست و کلاً هر کس که حرف حساب حاليش نميشه . برای اجتناب از طول کلام اينجا چنين اشخاصی رو به اختصار «خشک‌مغز» خطاب ميکنم. اگر خوانندهء محترم احساس ميکنه که به شخصيتش و اعتقاداتش توهين کرده‌ام، به احتمال قوی حق داره، چون منظورم دقيقاً همون آدمهاييه که حتی اگر بهشون توهين نشده باشه احساساتشون جريحه‌دار ميشه. اگر قبايی که دوخته‌ام به قامت کسی برازنده است تقصير از من نيست، متوجهيد؟

اين شما و اين هم دلايل:

۱) خشک‌مغز به زبانی پيچيده و مرموز و منحصر به فرد حرف ميزنه، حتی اگر زبان فارسی، انگليسی، آلمانی، چينی يا هر چی زبان مشترک و مادرزادی هردوی شما باشه. وقتی شما ميگين «بحث» منظورتون چيزيه که وقتی خشک‌مغز ميشنوه يا خودش همين کلمه رو به کار ميبره، محتواش زمين تا آسمون فرق ميکنه. وقتی ميگين «آزادی» يا «فرهنگ» يا «پژوهش» يا «روشنفکر» يا «تاريخ» بار معنايی اين کلمه‌ها در ذهن شما با چيزی که در ذهن خشک‌مغزه يکی نيست. اشتراک معنايی کلمه‌ها بين شما و خشک‌مغز فوقش به «آبگوشت» ختم ميشه. شما با خشک‌مغز زبان و زمينهء ذهنی مشترک نداريد. پس با خشک‌مغز جر و بحث نکنيد.

۲) خشک‌مغز خيلی باسواده. خيلی بامطالعه است. همهء کتابهای موجود در کرهء خاکی رو خونده، البته به شرط اينکه توسط مراجع اعتقاديش ممنوع نشده باشند. درسته که در طول بحث معلوم ميشه از زوايا و پيشينهء مکتب اعتقادی و ايدئولوژی خودش هم چندان چيزی بارش نيست، درسته که وقتی شما از کتابهايی که خودتون خونده‌ايد براش مثال مياريد مثل بز شما رو بر و بر نگاه ميکنه و از وجناتش معلومه که تا به حال اسم اونها رو نشنيده، اما اين فقط فروتنی محض خشک‌مغزه که باعث ميشه خودش رو به اون راه بزنه. در نهايت سلاح برندهء يک خشک‌مغز سواد و معلومات بالاترشه و تحقيق ناکافی و ناآگاهی و نادانی شما. شما در برابر اين همه آگاهی و دانش اميدی به پيروزی نداريد. پس با خشک‌مغز جر و بحث نکنيد.

۳) خشک‌مغز مثل يک صفحهء گرامافون که خش افتاده مرتب حرفهای خودش رو که اغلب توسط پيشوايان اعتقاديش در دهنش کاشته شده تکرار ميکنه. شما ميتونيد اونقدر حرف بزنيد تا زبونتون مو دربياره، اما هرگز واکنشی منطقی و مستقيم به استدلالهای خودتون نخواهيد شنيد. اگر اصرار کنيد که جواب منطقی بده فقط باعث ميشيد که از جا دربره و احساساتش جريحه‌دار بشن و به حملهء لفظی و فيزيکی متوسل بشه (رجوع شود به ۵). اصولاً شما خيلی شانس آورده‌ايد که خشک‌مغز حاضر شده به شنيدن حرفهای شما تظاهر کنه. ازش بيشتر از اين انتظار فداکاری نميشه داشت. پس با خشک‌مغز جر و بحث نکنيد.

۴) خشک مغز اصولاً اهل تفکر نيست، اهل ايمانه، حتی اگر ادعای انديشمندی داشته باشه، که البته هميشه داره. شما با قدرت استدلال و منطق و بيان خودتون سعی ميکنيد که شالودهء فکری خشک‌مغز رو به چالش بکشيد. همهء سعی شما در اينه که خشک‌مغز يه تکونی به پايه‌های بتونی افکارش بده و از خودش بپرسه چرا و چطور؟ اما شما کاملاً از اين نکته غافليد که خشک‌مغز فکر کردن مستقل رو مدتها پيش رها کرده و به باور رسيده. باور با دانش از پايه و اساس فرق داره و خشک‌مغز هرگز به خودش اجازهء خلل و ترديد در ايمانش رو نخواهد داد. شما مشت به در عقلش ميکوبيد غافل از اينکه کسی خونه نيست! پس با خشک‌مغز جر و بحث نکنيد.

۵) خشک‌مغز موجوديه سخت لطيف و نازنازی و احساساتی. به اين نگاه نکنيد که در عربده‌کشی رودست نداره و اگر ولش کنيد جد و آباد شما رو از گور بيرون ميکشه و با هر چی که از دهنش درمياد شما رو مورد لطف و عنايت ويژه قرار ميده. شما خيلی پوست‌کلفتتر از يک خشک‌مغز هستيد و نميتونيد خودتون رو با اون مقايسه کنيد! به خصوص که شما و اعتقاداتتون به عنوان يک مخالف پيش خشک‌مغز فاقد ارزش لازم برای احترام هستيد. اما حواستون باشه: به محض خارج شدن کلمه‌ای از دهان شما که به نوعی با باورهای خشک‌مغز در تضاده، بهش توهين کرده‌ايد و اعتقاداتش رو به لجن کشيده‌ايد. اصلاً مهم نيست که شما فقط از بديهيات حرف زده‌ايد مثل «شکم فلان آخوند گنده است» يا «هيتلر در جنگ جهانی دوم شکست خورد» يا تنها استدلالی آورده‌ايد که خشک‌مغز از جواب دادن به اون ناتوان مونده. مسئله اينه که در مواقع اضطراری ديگه خشک‌مغز واقعاً چاره‌ای نداره جز دفاع از خودش و مقدساتش. اين يعنی اينکه خشک‌مغز يهو قاطی ميکنه، کف به دهن مياره و مثل يک سگ هار به جون شما ميفته. اينجا ديگه خونتون به خشک‌مغز حلال ميشه، پرچم کشورتون رو آتيش ميزنه و اگه دستش بهتون برسه تيکه بزرگه‌اتون گوشتونه. پس با خشک‌مغز جر و بحث نکنيد.

از من گفتن بود.

---

پينوشت ۱: به اين فهرست هم مراجعه کنيد.
پينوشت ۲: اين متن رو به زبان آلمانی بخونيد/ Lesen Sie diesen Text in Deutsch.
پينوشت ۳: بابت تبريکهای پرمهر دوستان به مناسبت تولدم از همه‌اتون دوباره تشکر ميکنم. خيلی خوشحالم کرديد. روز خوبی در کنار خانواده‌ام بود و هوا هم امروز حسابی بهاری شده و هنوز هيچکس و هيچ چيز نتونسته سرحاليم رو ازم بگيره. اميدوارم بتونم اين همه محبت رو جبران کنم.