ايرانيان جستجوگر

آقا من بايد هر بار که يه موضوعی برای وبلاگيدن به ذهنم ميرسه درجا بنويسم. يعنی هرچقدر هم بديهی باشه اگه دست کم يادداشتش نکنم صددرصد يادم ميره. امان از اين حافظه.

اما اينو هنوز يادمه، چون هر بار کافيه که در قسمت آمار وبلاگ يه نگاهی بندازم به کلمه‌هايی که باعث شده‌اند بازديدکننده‌ها به وبلاگم سربزنند: ضعف ايرانيها در کار کردن با موتورهای جستجو.

مسلماً اين ضعف يه چيز همه‌گير نيست و شامل شما – خوانندهء عزيز – نميشه به هر حال. شما رو نميگم. ديگران رو ميگم…! اما برخوردهايی که در طی در اين چندسال وبلاگنويسی داشته‌ام، در کنار بررسی کلمه‌های مورد جستجويی که بازديدکننده‌ها رو به وبلاگم رسونده‌اند، دليلی بر صحت اين برداشت دربارهء تعداد قابل توجهی از کاربرهای ايرانيه.

بارها و بارها توسط کامنت و ايميل از من سؤالهايی پرسيده ميشه که خيلی راحت و با چند ثانيه جستجو قابل پاسخه. متأسفانه دربه‌دريهايی که با کامنتدونيهای مختلف داشتم و اسباب‌کشيهای متعدد که باعث شده قسمت اعظم آرشيو نظرات اين سالها دود بشه و بره هوا، نميذاره که درست و حسابی از تعدادشون آمار قابل تکيه بگيرم، اما شايد حرف من رو در اين حد قبول داشته باشيد که يکی و دو تا و ده تا نبوده‌اند. حالا سؤال اينه که آيا اين آدمها تنبليشون مياد برند خودشون به قول بچه‌ها بگوگلند، يا اينکه واقعاً از امکاناتی که در وب هست خبر ندارند. پرسشهايی آنچنان پيش پا افتاده و ساده ميکنند که آدم واقعاً متعجب ميشه. فلان فيلم چه جور فيلميه؟ فلان غذا چه‌جوريه؟ فلان جور موسيقی رو کجا ميتونم پيدا کنم؟ و غيره… خوب من هم که دائرةالمعارف نيستم دوست عزيز. وقتی همچين چيزی ميپرسی، حتی اگر جوابش رو بدونم، به احتمال زياد برای اينکه از درستی جوابم يقين حاصل کنم و حرف بيربط نزنم، بايد برم دنبال چند تا منبع بگردم و دم‌ دستترين راه هم استفاده از موتورهای جستجوگره مثل گوگل و امثالهم. حالا چرا من بايد اين کار رو بکنم و اين وظيفه کی و چرا بر شونه‌های من گذاشته شده و چرا بايد در اسرع وقت هم اين کار رو بکنم و جواب بدم که غرغر نشنوم، خودش حکايت ديگه‌ايه.

يا اينکه جواب پرسششون آنچنان حجيم و عريض و طويله (نه اون طويله، طويل است، طولانی است) که حتی اگر به فرض هم من تخصص و سوادش رو داشته باشم، بايد براش يه کتاب کامل نوشت. مثلاً ميپرسند «وردپرس رو چطور روی دامين شخصيم پياده کنم؟» خوب آقا جان، خانم جان، ميبينی که اون بالا توی آدرس‌بار يه ساب‌دامين يا زيردامنه هست، يعنی من خودم دامين شخصی ندارم. از کجا به اين نتيجه ميرسی که من متخصص وردپرس هستم؟ چون اينجا وبلاگ باز کرده‌ام؟! بعدش هم خوب وردپرس خودش شونصد جور سايت ساپورت و اطلاعات و غيره داره، حتی به فارسی. برو بگرد پيدا کن، بشين و بخون ديگه. بعد اگه در جزئيات دچار مشکل شدی، باز هم همونجا هزار و يک امکان هست برای پرسيدن سؤالات و جستجوی جواب مناسب. اگر باز هم پيدا نکردی، برو از يکی بپرس که دقيقاً ميدونی وارده و مثلاً ديده‌ای که در وبلاگش به صورت تخصصی به مسائل وردپرس و دامنه و غيره ميپردازه.

حالا ميرسيم به اونهايی که اينقدر راحت‌طلب و پرتوقع يا کم‌اطلاع نيستند و از موتورهای جستجو استفاده ميکنند. همين چند روز پيش در آمار وبلاگم عين اين جمله رو ديدم: «چيکار کنم که موهام پرپشت بشه؟» خوب فکر نميکنيد يه خرده انتظار زيادی باشه که گوگل عين يک دوست و مشاور حاذق با شما حرف بزنه (اون هم به فارسی گفتاری و عاميانه) و درد دلتون رو بشنوه؟ نه جانم، ما هنوز به اون درجه از تکنولوژی نرسيده‌ايم که اينجوری با گوگل حرف بزنيم. چرا، ميشه در گوگل به انگليسی يا حتی زبانهای ديگه سؤال ساده‌ای کرد و جواب گرفت، اما نه اينجوری! چنين جستجوهايی در من اين احساس رو به وجود مياره که بعضی از فارسی‌زبانان حتی در حد ابتدايی هم به مکانيسم جستجو در اينترنت وارد نيستند و ازش تصوری ندارند.

گوگل آدم نيست. مخ نداره. ذهن هوشمند نداره. يه بانک اطلاعاتيه. جواب پرسش تو رو از پيش آماده کرده و همين که بهش کلمه‌های مورد نظر رو بگی، اونها رو با هم ترکيب ميکنه و نتايج رو بهت نشون ميده. نوشتن «ميخک» خالی هم تو رو به سايتهای آشپزی و عطاری ميبره، هم گلفروشيها و سايتهای باغبانی و گلکاری رو معرفی ميکنه، هم اطلاعاتی دربارهء شوی تلويزيونی «ميخک نقره‌ای» بهت نشون ميده. واقعاً وقت و اعصابش رو داری که بنشينی و سره رو از ناسره جدا کنی؟ مگه گوگل قرار نيست کارت رو راحت کنه؟ وقتی دنبال اطلاعات دربارهء ماشين گلف ميگردی، حساب اين رو هم بکن که ورزشی هم به اسم گلف هست. پس در جستجوت فقط ننويس «گلف»، بنويس «گلف» و در کنارش دنبال واژه‌های «ماشين» يا «اتوموبيل» يا «خودرو» بگرد. ننويس «شعر جالب». مگه ميتونی بيشتر از دو ميليون صفحه رو بخونی؟ غير از اين، ممکنه کسی که شعری توی سايت يا وبلاگش گذاشته بگه اين اصلاً جالب نيست، خيلی هم مزخرفه، اما گوگل با اين ترکيب جستجو اون رو با اين حال به تو نشون ميده! شايد بالای صفحه نوشته «من گاهی شعر می‌گويم اما آنها را هرگز منتشر نميکنم» و پايين صفحه جايی گفته باشه «جالب است که بدانيم کرم خاکی تا چه حد حيوان مفيدی است.» اين به چه دردت ميخوره اونوقت؟ تازه، اگه يکی يه شعر خوب گذاشت توی سايتش و به جای «جالب» بهش گفت «معرکه» چی؟ اگه اصلاً هيچ چيزی در توصيفش نگفت و فقط شعر رو گذاشت؟! بهتر نيست که بگردی چند تا سايت ادبی و مجموعهء شعر پيدا کنی و بخونی و ببينی کدومها رو دوست داری؟ يا دنبال يه موضوع يا نويسندهء خاص باشی؟ حالا اين يک مثاله و شايد اون آقا يا خانم دوست داره اينجوری دنبال شعر بگرده… با اين حال گوگل کلی امکانات داره واسه پيدا کردن جواب بهتر و دقيقتر به سؤالها که شرط ميبندم خيليها ازش استفاده نميکنند:

۱) گذاشتن در گيومه – مثلاً اونی که دنبال «شوی رنگارنگ» ميگرده، اگر عبارت رو به صورت “شوی رنگارنگ” بنويسه خيلی بهتر جواب ميگيره تا بدون گيومه. چرا؟ چون ديگه صفحه‌ای به تو نشون داده نميشه که بالاش يه جا به مناسبتی نوشته «اميدوارم اين بار موفق شوی» به و پايينش جای ديگه گفته «گلهای رنگارنگ همه جا شکفته‌اند» و طبيعتاً هيچ ربطی به شوی خاطره‌انگيز رنگارنگ نداره. ممکنه آدم فکر کنه بابا اين رو که ديگه همه ميدونند، اما نخير، نميدونند!

۲) تعداد و کيفيت کلمه‌های مورد جستجو – جستجوگر گوگل در نهايت هوشمنديش احمقه. يعنی افکار تو رو نميتونه بخونه، مترادف و هم‌معنی هم حاليش نيست، به خصوص به فارسی! اگر بنويسی “شوی رنگارنگ” بايد حواست باشه که گوگل ديگه به تو «برنامهء تلويزيونی رنگارنگ» رو نشون نميده. پس بهتره که اول کلمه‌های «تلويزيون» و «رنگارنگ» و «موسيقی» و احتمالاً «موزيک» و «پاپ» رو با هم و بدون گيومه جستجو کنی، چون ميتونی تقريباً مطمئن باشی که يه نوشته دربارهء اين شو، بدون اين کلمه‌ها به زحمت ميتونه نوشته بشه. اگر مثلاً «گوگوش» و «داريوش» رو هم اضافه کردی اشتباهی مرتکب نشده‌ای.

۳) جستجوی پيشرفته – از امکانات اين بخش نبايد غافل شد. سوای در گيومه گذاشتن عبارات که ميشه اينجا انجام داد (با تايپ کلمه‌ها در قسمت «عين عبارت» يا this exact wording or phrase)، ميشه ترکيبی به وجود آورد که جستجو رو خيلی هدفمند و آسون ميکنه. به عنوان مثال، با استفاده از اين امکانات ميشه به گوگل گفت دقيقاً دنبال عين عبارت «بناهای باستانی» بگرد، حالا يا در «ايران» يا در «اروپا» (يعنی يکی از اين کلمه‌ها در متن باشه)، اما منظورم «مصر» نيست (يعنی مستثنی کردن کلمه، متنی رو که در اون کلمهء «مصر» باشه به من نشون نده).

پس نتيجه ميگيريم اون آقا يا خانمی که دنبال راهی برای پرپشت کردن مو ميگشت، ممکنه که بتونه با تايپ اين کلمه‌ها:

مو پرپشت دارو ريزش پزشک شامپو نرم رشد تقويت

به نتايج بهتری برسه تا طرح کردن سؤال به اون صورت. هر چی تعداد کلمه‌ها بيشتر باشه و کيفيتشون در ارتباط با موضوع بالاتر، نتيجه‌های بهتر و دقيقتری هم به دست مياد.

يه چيزی هم که خيلی بهش بيتوجهی ميشه، استفادهء نالازم از حروف اضافه است. احتياجی به جستجوی حروف اضافه نيست، بلکه جستجو رو از مسير دلخواه منحرف ميکنه. مگه تا به حال متنی ديده‌ايد که در اون «در»، «از»، «به» يا «و» به کار نرفته باشه؟ پس چرا سراغشون رو ميگيريد؟ «سرو نوشيدنی در مجالس» اونقدر هدفمند و سودمند نيست که به عنوان مثال

نوشيدنی مشروب سرو مجلس OR مهمانی OR الکل OR شراب OR صرف OR جشن OR پارتی

يعنی بگرد دنبال «نوشيدنی»، «مشروب» و «سرو» و در عين حال متن يکی از کلمه‌های «مهمانی» «الکل» «شراب» «صرف» «جشن» و «پارتی» رو هم در بر بگيره.

خوب من بودم اينجوری جستجو ميکردم. در عين حال يه موقع آدم جستجو ميکنه و ميبينه نتايج چندان چنگی به دل نميزنه. پس بايد عبارات رو عوض کنه، باهاشون سر و کله بزنه، بازی کنه، فکر کنه ديگه چه جوری ميشه به نتيجهء بهتری رسيد… يه خرده زحمت و فسفر سوزوندن ميخواد خلاصه!

غير از اين، تا حالا سری به قسمت Google Tools در بخش About Google زده‌ايد؟ ورژن فارسيش چندان جامع نيست، اما با اين حال ابزارهايی داره که ممکنه به درد بخوره، مثلاً جستجوی فايلهای پی‌دی‌اف. در ورژن انگليسی اگر تشريف ببريد به Search Features، ميبينيد چه کارهايی که با گوگل نميشه کرد! از تبديل ارز به نرخ جهانی گرفته تا پيدا کردن تفاوت زمانی در شهرهای مختلف دنيا و ماشين حساب و تبديل واحدهای مختلف به همديگه مثل سانتيمتر و اينچ و… حالا از اينها گذشته، اگر به زبانهايی مثل انگليسی و آلمانی و فرانسه و غيره جستجو کنيد، ابزارهای جالب و مفيد ديگه‌ای در اختيارتون هست، مثل Synonym Search که به فرض اگر به جای دنبال عبارت fast food اولش يه ~ بگذاريد و بنويسيد fast food~، سوای اين عبارت، دنبال مترادفهاش هم ميگرده. يا اگر قبل از کلمهء مورد نظر بنويسيد define ممکنه که بتونه معنيش رو براتون پيدا کنه. حتی ميشه يه جمله تايپ کرد و گذاشت گوگل جای خالی جمله رو پر کنه، عين مشقهايی که در دبستان مينوشتيم. مثلاً

* Isaac Newton discovered

اون ستارهء آخر جمله يعنی آيزاک نيوتون … را کشف کرد. حالا گوگل ميگرده و شما رو به عنوان مثال ميفرسته به سايت !CCMR – Ask A Scientist که جای خالی جمله رو پرکنه:

.Isaac Newton discovered gravity

آيزاک نيوتن جاذبه را کشف کرد.

البته من که آی‌تی‌نويس نيستم و سواد و اطلاع چندانی از اين موضوعها ندارم، اما به احتمال قوی حرفهای خيلی بيربطی نزده‌ام چون صحتشون طبق تجربه به خودم ثابت شده. چيزی رو که در عرض چند سال سر و کله زدن با اينترنت فهميده‌ام در اختيارتون گذاشتم، چون ديدم بعضيها تا همين حد هم نميدونند. حالا شما اگر به منابع بهتر و دقيقتر نياز داريد، تشريف ببريد به گوگل و بنويسيد:

موتور گوگل جستجو نتيجه اطلاعات واژه OR کلمه OR جويشگر OR

يعنی بگرد دنبال متونی که در اونها واژه‌های «گوگل»، «جستجو»، «موتور»، «اطلاعات» و «نتيجه» به کار رفته باشه و يکی از اينها: «کلمه» يا «واژه» يا «جويشگر» يا «کليدواژه». بعد هم بنشينيد و بخونيد. کاری نداره که.